Je moet snappen waarom stoppen zo ontzettend moeilijk is

Verslavingsarts Trudi Tromp wordt ook wel de stoppen-met-rokengoeroe van Nederland genoemd. Ze werkte 25 jaar als huisarts en kwam toen terecht in de verslavingszorg. Hier werd ze gegrepen door de ernst van tabaksverslaving in een tijd dat daar nog weinig aandacht voor was. Ze kreeg het voor elkaar dat ernstig verslaafde rokers ook in de verslavingszorg terecht konden. Daarnaast gaf ze haar ervaring jarenlang door aan POH'ers en huisartsen tijdens het geven van geaccrediteerde nascholingen. En dat doet ze nu, een jaar na haar pensioen, nog steeds. De nascholing is nu ook gratis online beschikbaar.

Als je rokers begeleidt moet je snappen waarom stoppen zo ontzettend moeilijk is en waarom mensen zo vaak terugvallen. Daarnaast moet je weten hoe je daarmee om moet gaan. Het vraagt veel geduld. Met de nascholing aan POH'ers en huisartsen probeer ik mensen hierbij op weg te helpen. De eerste nascholing over roken gaf ik aan huisartsen in 2004. Het was een verplicht nummer voor hen, maar naderhand zeiden ze: "Goh, toch wel leuk. Het is dus niet zo hopeloos als ik dacht." Dat motiveerde mij; ik had echt wat te vertellen.

Moeder der verslavingen
Roken is de ergste verslaving die er is. Ik noem het ook wel de moeder der verslavingen. Het is de toegangspoort tot allerlei andere verslavingen. In de nascholing vertel ik wat tabak doet in het lichaam. De meesten denken dat roken alleen slecht is voor de longen. Maar het veroorzaakt ook verschillende soorten kanker en heeft een slechte invloed op veel chronische ziekten zoals diabetes, hart- en vaatziekten en de ziekte van Crohn. Roken zorgt voor 20.000 doden per jaar en is daarmee de belangrijkste oorzaak van ziekte en sterfte in Nederland. Een op de vier rokers overlijdt voor het 65ste jaar.

Erfelijkheid
In de cursus leg ik uit hoe zo'n nicotineverslaving precies werkt. Wist je bijvoorbeeld dat het aantal sigaretten en de mate waarin iemand afhankelijk is van een sigaret genetisch bepaald is? Tijdens het roken krijgt iemand een piek nicotine binnen. Bij de een daalt die piek veel sneller dan bij de ander. Zo iemand heeft veel eerder behoefte aan een nieuwe sigaret. Waarom ondersteuning door een POH'er?

Waarom ondersteuning door een POH'er?
Het stoppen met roken blijkt veel succesvoller wanneer diegene wordt ondersteund door een POH'er of andere rook-stop-coach. Je kunt mensen veel bieden: je maakt in overleg een stopplan en geeft informatie en praktische ondersteuning. Zo nodig schrijf je hulpmiddelen voor. Zo zijn er nicotinevervangende middelen en andere medicatie beschikbaar die de nicotinereceptoren onderdrukken, waardoor de behoefte aan nicotine gedempt wordt. De richtlijn adviseert om deze medicatie te gebruiken wanneer iemand meer dan tien sigaretten per dag gebruikt. In de cursus ga ik in op de verschillende middelen die beschikbaar zijn en geef ik aan wanneer je het beste kunt kiezen voor het ene of het andere medicijn. Het is belangrijk om iemand hoog genoeg te doseren, want als je te laag zit, gaan die nicotinereceptoren enorm vuren. Zo hebben mensen die veertig sigaretten op een dag gebruiken niet genoeg aan één nicotinepleisters; zij moeten gedurende de dag een tweede pleister bijplakken.

Gedragsverandering
Wanneer iemand goed is ingesteld, is er ruimte voor gedragsverandering, want naast de lichamelijk verslaving is roken voor een groot deel gekoppeld aan gedrag. Het draaien van een shagje, uitgaan met anderen of even roken na een drukke dag zijn hier voorbeelden van. Bij deze gedragsverandering ben je als POH'er ontzettend belangrijk. Samen met de patiënt bekijk je waar iemand tegenaan gaat loopt en welke situaties een risico vormen om weer een sigaret op te steken. Samen kun je zoeken naar oplossingen. Soms moet een bepaalde activiteit een tijdje gemeden worden totdat diegene steviger in zijn schoenen staat. Wanneer de partner rookt, kun je deze uitnodigen om te bespreken of deze misschien buiten kan roken.  

Positieve effecten
Na een maand gaan mensen de positieve effecten ervaren. Ze merken bijvoorbeeld dat ze de trap beter opkomen, het fietsen beter gaat en dat ze minder stinken. Zo begeleidde ik ooit een dame die na een maand aangaf dat haar poezen bij haar op schoot kwamen zitten. Ze had zich nooit gerealiseerd dat ze dat vanwege haar rookgedrag nooit eerder deden.

Waarom rookt u?
De belangrijkste twee vragen die ik altijd stel zijn: waarom rookt u en waarom is het zo moeilijk om te stoppen? De antwoorden op deze vragen zijn voor iedereen weer anders. De een zal zeggen dat het roken een troost is, een COPD-patiënt kan zeggen dat roken het enige is dat hij nog heeft, weer een ander meent dat hij door te stoppen met roken te dik wordt. Als je de antwoorden hebt, weet je hoe je iemand kunt helpen, zonder diegene te bestoken met de kennis die je hebt.

Terugval voorkomen
Wanneer je iemand hebt begeleid in het stopproces, is het ook belangrijk om te zorgen dat diegene niet terugvalt. Ik geef aan dat ik het ontzettend knap vind als iemand gestopt is en de volgende keer kan vertellen dat dat blijvend gelukt is, maar dat ik het net zo knap vind als iemand aangeeft dat het niet is gelukt. Mijn patiënten mogen me altijd bellen. Ik vraag ook altijd of ik iemand mag bellen als diegene niet op de volgende afspraak komt. Ik check ook altijd nog even het telefoonnummer. Zo weet iemand dat ik contact opneem als hij of zij niet komt opdagen. Daarmee heb ik al veel mensen weer binnengehaald. Ik laat vooral merken dat je je niet hoeft te schamen als het stoppen niet in een keer lukt. Het is zo'n ontzettend moeilijke verslaving om vanaf te komen.

Successen behalen
Ik vind het ontzettend belangrijk om mijn ervaringen door te geven. Wat ik de POH'ers wil meegeven is dat het ontzettend leuk kan zijn om rokers te laten stoppen. Dat het niet een hulpeloze groep is, maar dat je met inzicht en begrip veel successen kunt behalen. Ik hoop dan ook dat zoveel mogelijk POH'ers de nascholing - in een cursus of online - gaan volgen.